अंधारलेल्या आकाशात एक हलका गुरगुरणारा आवाज… बारामतीच्या दिशेने झेपावणारं छोटंसं विमान… आणि काही क्षणांत पसरलेली भीषण शांतता. जणू महाराष्ट्राच्या राजकारणातली एक गाजलेली अध्यायरेषाच अचानक थांबते. पण एखाद्या नेत्याची ओळख त्याच्या शेवटच्या क्षणाने ठरत नाही; ती ठरते त्याच्या प्रवासाने — निर्णयांनी, चुकांनी, बंडांनी, आणि पुन्हा पुन्हा उभं राहण्याच्या जिद्दीने.
ही कथा आहे एका अशा व्यक्तिमत्त्वाची, ज्याने ग्रामीण सहकारापासून राज्याच्या सत्ताकेंद्रापर्यंतचा प्रवास केला — वेगाने, ठामपणे आणि अनेकदा वादांच्या भोवऱ्यातून.
देवळाली प्रवरातून सुरू झालेला प्रवास
१९५९ चा पावसाळा. अहमदनगर जिल्ह्यातील देवळाली प्रवरा — शेतीवर जगणारी माणसं, पाण्यासाठीची धडपड आणि साधं, शिस्तबद्ध आयुष्य. अशा वातावरणात जन्मलेल्या एका मुलाच्या आयुष्यात लवकरच जबाबदाऱ्या येतात. घरात राजकारणाची चाहूल असली तरी सुखसोयींचा अतिरेक नव्हता; उलट कष्ट आणि कर्तव्य यांचंच वर्चस्व होतं.
गावच्या चावडीवर होणाऱ्या चर्चा, शेतकऱ्यांचे प्रश्न, पाण्याची टंचाई — हे सगळं त्याच्या मनात साठत गेलं. पुढे सिंचन आणि ग्रामीण विकास याबाबतची त्याची आक्रमक भूमिका याच बीजांमधून उगवली.
सहकारातून उभा राहिलेला नेता
तरुण वयातच कुटुंबाची जबाबदारी खांद्यावर आल्यावर त्याने नोकरीचा मार्ग न निवडता सहकाराचा मार्ग निवडला. दूध संघ, साखर कारखाने, जिल्हा बँका — ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचे कणा असलेल्या संस्थांमध्ये तो सक्रिय झाला. गावोगावी सभा, शेतकऱ्यांशी संवाद आणि आकड्यांवर पकड यामुळे त्याची वेगळी ओळख तयार झाली.
१९८० च्या दशकात सहकारी साखर कारखान्याच्या निवडणुकीतून त्याने पहिली मोठी झेप घेतली. त्यानंतर जिल्हा बँकेच्या नेतृत्वापर्यंत पोहोचताना त्याने पदांपेक्षा विश्वास जिंकला — हीच त्याची खरी कमाई ठरली.
बारामती — ओळखीचं केंद्रबिंदू
बारामती हा केवळ मतदारसंघ नव्हता; ती एक राजकीय ओळख होती. स्थानिक पातळीवर मजबूत नेतृत्वाची गरज असताना त्याने हे मैदान स्वीकारलं. लोकसभेपासून विधानसभेपर्यंतचा बदल अनेकांना मागे जाण्यासारखा वाटला, पण त्याने त्यालाच संधी मानलं.
रस्ते, सिंचन योजना, शैक्षणिक संस्था, औद्योगिक गुंतवणूक — बारामतीच्या विकासात त्याने “प्रकल्प” हीच भाषा वापरली. लोकांमध्ये त्याची प्रतिमा तयार झाली ती “फोन केला की काम होणार” अशा कार्यक्षम नेत्याची.
मंत्रिपद आणि कामाचा वेग
कृषी, वीज, जलसंपदा, ग्रामीण विकास — कोणतंही खातं असो, त्याची शैली ठाम होती. फाईलींचे ढीग, आकड्यांवर अचूक पकड आणि अधिकाऱ्यांना थेट प्रश्न विचारण्याची सवय. कामात विलंब सहन न करणारी वृत्ती हीच त्याची ओळख बनली.
पुणे-पिंपरी चिंचवडमधील पायाभूत सुविधा असोत किंवा ग्रामीण भागातील सिंचन प्रकल्प — “इन्फ्रास्ट्रक्चर फर्स्ट” ही त्याची छाप कायम राहिली.
वादांची सावली
सत्तेसोबत वादही आले. सिंचन प्रकल्पांवरील आरोप, तपास आणि राजीनामे — या सगळ्यांनी त्याची प्रतिमा धूसर केली. काही प्रकरणांत ठोस पुरावे नसले तरी संशयाची रेषा कायम राहिली.
याशिवाय त्याच्या काही आक्रमक विधानांमुळे जनतेत नाराजीही निर्माण झाली. नंतर दिलेल्या माफीनाम्यांनी परिस्थिती सावरली, पण त्याच्या बेधडक स्वभावाची छाप कायम राहिली.
उपमुख्यमंत्रीपदाची पुनरावृत्ती
राजकारणात अनेकांना एकदाही संधी मिळत नाही, पण त्याने उपमुख्यमंत्रीपद अनेक वेळा भूषवलं. २०१९ मधील पहाटेचा राजकीय ट्विस्ट, नंतरची पुनरागमनं, पक्षातील फूट आणि नव्याने मिळालेली मान्यता — या सगळ्यांनी त्याचा प्रवास अधिक नाट्यमय केला.
तो वारंवार पडला, पण प्रत्येक वेळी सत्तेच्या मध्यभागी परतला — हीच त्याच्या राजकीय प्रवासाची वैशिष्ट्यपूर्ण रेषा ठरली.
कुटुंब आणि नाती
घरात तो कुटुंबकेंद्री व्यक्ती म्हणून ओळखला जात असे. राजकारणातील मतभेद असले तरी नात्यांची गुंतागुंत कायम राहिली. काका-भाचा या नात्यातील ताणतणाव, पुन्हा जवळ येण्याचे संकेत — महाराष्ट्राच्या राजकारणात चर्चेचा विषय ठरत राहिले.
अचानक आलेला शेवट
एका लहानशा विमानप्रवासाने अचानक सर्वकाही थांबलं. काही क्षणांत पसरलेली शांतता आणि त्यानंतर उमटलेली शोकलाट — विरोधकांसह समर्थकांनीही मान्य केलं की मतभेद असले तरी काम करण्याची त्याची क्षमता निर्विवाद होती.
वारसा — काळा, पांढरा आणि मधल्या छटा
त्याचा वारसा सरळसोट नाही; तो अनेक छटांनी रंगलेला आहे. एका बाजूला विकासकामं, सहकाराची बळकटी, प्रशासकीय पकड; दुसऱ्या बाजूला वाद, टीका आणि सत्तेसाठीचे कठोर निर्णय.
पण शेवटी लोकांच्या स्मरणात राहतो तो मंचावर उभा असलेला, माईक हातात घेऊन ठाम आवाजात बोलणारा नेता — जो लोकांना “संबंधित” वाटत होता.
कथा इथे संपत नाही. नेतृत्व बदलतं, चेहरे बदलतात, पण अशा प्रवासांच्या आठवणी पुढच्या पिढ्यांसाठी संदर्भ बनून राहतात. महाराष्ट्राच्या राजकारणात या नावाभोवती चर्चा पुन्हा पुन्हा उमटत राहतील — कधी कौतुकाच्या, कधी टीकेच्या, पण नेहमीच प्रभावाच्या.
